"Ta'lim va taraqqiyot" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 5-son

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Ushbu maqolada B1 darajadagi o‘zbek umumta’lim maktablari o‘quvchilarining ingliz tilida og‘zaki kommunikativ kompetensiyasini Kommunikativ til o‘qitish (CLT) yondashuvi asosida rivojlantirishga qaratilgan metodologik model ishlab chiqilgan. Tadqiqot konseptual va metodologik xarakterga ega bo‘lib, CLT tamoyillari hamda CEFRning og‘zaki nutq va o‘zaro muloqot deskriptorlariga asoslanadi. Taklif etilgan model olti hafta davomida 18 ta darsni o‘z ichiga oladi va axborot bo‘shlig‘i topshiriqlari, rolli o‘yinlar, munozaralar, hikoya qilish, muammoli vaziyatlarni hal etish, qaror qabul qilish hamda takroriy nutq amaliyotini birlashtiradi. Shuningdek, o‘quvchilarning og‘zaki nutqini baholash uchun ravonlik va izchillik, leksik resurs, grammatik diapazon va aniqlik, talaffuz hamda interaktiv muloqot mezonlarini qamrab oluvchi analitik baholash tizimi taklif etiladi. Ushbu model O‘zbekiston EFL kontekstida kelgusida empirik tadqiqot o‘tkazish va kommunikativ nutq ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun metodologik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

bugungi kunda barcha sohalarda yangiliklarni va rivojlanishlarning omili bilim, izlanish, tajriba va amaliy ko‘nikmalar bo‘lib kelmoqda. Salmoqli natijalar ortida ta’lim va tarbiya turadi. So‘ngi vaqtlarda yurtimizda ta’limga berilayotgan e’tibor, yurtboshimiz boshchiliklarida yangi o‘zbekistonni barpo etishdagi harakatlarimiz boshida ta’lim-tarbiya va ma’naviyat turibdi. Tarixdan barchamizga ma’lumki, barcha sivilizastiyalarning debochasida ta’lim va tarbiya, ilm-fan va ma’naviyat turgan, bularga sharoit yaratilishi esa yangi kashfiyotlarga va taraqqiyotga sabab bo‘lgan. Barcha buyuk insonlar ortida ularga ta’lim va tarbiya bergan ustozlari turishadi, qaysi davlatda ta’lim beruvchilarga shart-sharoit yaratilsa ular e’zozlansa, o‘sha joydan kuchi bilimga ega bo‘lgan insonlar yetishib chiqqan. Hozirga zamonda yoshlarga ta’lim va tarbiya berishda o‘qituvchi pedagoglarning o‘rni beqiyos, raqamli axborotlar rivoji zamonaviy ta’limda yangi yo‘nalishlarni ochib bermoqda, ammo bu mahoratli pedagogga bo‘lgan ehtiyojni qoplab bera olmaydi, tinglovchining barcha qobiliyatini to‘liq ochilishiga o‘z kasbini ustasi bo‘lgan pedagoglar zaruriyati o‘z dolzarbligini yo‘qotmaydi. Yurtimizda pedagogik kadrlar tayyorgarligiga alohida e’tibor qaratilib kelinmoqda, bu yo‘nalishda yurtboshimiz tashabbuslari bilan katta islohotlar amalga oshirildi, barcha sohalardagi pedagoglarni tayyorgarligiga zamonaviy yondashuv vujudga keldi. Pedagoglarni tayyorlashdagi islohotlar harbiy sohani ham chetlab o‘tmadi, harbiylar tayyorgarligi alohida yondashuvni talab etadi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Zamonaviy geosiyosiy sharoitda harbiy xizmatchilarning kasbiy tayyorgarlik darajasini oshirish davlat xavfsizligini ta’minlashning ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda, biroq harbiy ta’lim muassasalarida o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etishning nazariy-metodologik asoslari hanuzgacha yetarli darajada tizimlashtirilmagan. Tadqiqotning maqsadi tinglovchilarning kasbiy kompetensiyalarini shakllantirishga yo‘naltirilgan o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etishning pedagogik modelini ishlab chiqish va asoslashdir. Tadqiqot jarayonida nazariy tahlil, pedagogik kuzatuv, qiyosiy-tipologik usul hamda pedagogik tajriba-sinov ishlari qo‘llanildi. Olib borilgan tadqiqot natijasida o‘quv mashg‘ulotlarining samaradorligini belgilovchi tashkiliy-pedagogik shartlar aniqlandi va didaktik tamoyillar tizimi ishlab chiqildi. Muallif tomonidan taklif etilgan pedagogik model simulyatsiyaga asoslangan ta’lim, vaziyatli o‘qitish hamda mission command tamoyillarini integratsiyalashgan holda, nazariy bilim va amaliy ko‘nikma o‘rtasidagi uzilishni bartaraf etishga xizmat qiladi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi harbiy ta’lim muassasalari sharoitiga moslashtirilgan kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan integral modelning yaratilganligida namoyon bo‘ladi. Natijalarning amaliy ahamiyati ularni harbiy o‘quv muassasalari o‘quv dasturlarini takomillashtirishda foydalanish imkoniyatida ko‘rinadi. Xulosa qilib aytganda, taklif etilgan model harbiy ta’lim sifatini tubdan yaxshilash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada vatanparvarlik fenomenining mazmun-mohiyati ijtimoiy-falsafiy va axloqiy jihatdan tahlil qilingan. Vatanparvarlik, Vatanni sevish, Vatanga sadoqat, fidoyilik va Vatanga xiyonat tushunchalarining lug‘aviy va konseptual talqinlari qiyosiy o‘rganilib, ularning o‘xshash va farqli jihatlari hamda dialektik aloqadorligi ochib berilgan. Vatanparvarlikning axloq falsafasidagi tamoyil va fazilat sifatidagi o‘rni, uning individual va ijtimoiy shakllari asoslangan. I.Kant, A.N.Radishchev, Abdulla Avloniy, Alisher Navoiy hamda o‘zbek tadqiqotchilari Q.Nazarov va E.Qalqanov qarashlari asosida vatanparvarlik fazilatining axloqiy mezonlari – intizomlilik, qat’iyatlilik va mardlik mazmuni izohlangan. Tadqiqotda tarixiylik va mantiqiylik, qiyosiy tahlil, analiz va sintez usullaridan foydalanilgan. Xulosada yoshlarda vatanparvarlikni rivojlantirishda ularning qarashlari, milliy va etnik xususiyatlarini inobatga oluvchi tabaqalashtirilgan yondashuv zarurligi asoslangan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada huquqni muhofaza qilish organlarining maxsus vazifalarni bajaruvchi bo‘linmalari tarkibiga kiruvchi balandlik mutaxassislarini tayyorlashning ayrim xususiyatlari yoritilgan. Shahar sharoitida, ayniqsa ko‘p qavatli bino va inshootlarda o‘tkaziladigan maxsus operatsiyalar eng murakkab va xavfli operatsiyalar qatoriga kirishi, ularni muvaffaqiyatli bajarish balandlik-ishg‘ol tayyorgarligi bo‘yicha nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarni talab etishi asoslangan. Balandlik-ishg‘ol guruhining tarkibi, balandlik mutaxassisi va muhandislik bo‘linmasi xodimining vazifalari, ularni birgalikda tayyorlash zarurati hamda balandlikda ishlashda xavfsizlikni ta'minlash masalalari tahlil qilingan. Xulosada har bir maxsus operatsiya uchun alohida harakatlar taktikasini ishlab chiqish va shaxsiy tarkibni amaliy yo‘nalishda, guruh tarkibida yig‘inlar ko‘rinishida tayyorlash taklif etilgan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Adabiyot darsliklarida hissiy-emotsional kompetensiyalarni rivojlantirish bo‘yicha xorijiy va milliy tajribalar tahlil qilinar ekan, o‘quvchilarning o‘z tuyg‘ularini anglash, boshqarish va empatiya ko‘nikmalarini shakllantirish uchun samarali model taklif etildi. Qiyosiy, tarkibiy-tahliliy va pedagogik modellashtirish usullari asosida, darsliklarda emotsional kompetensiyalarni chuqur rivojlantirish uchun mustaqil topshiriqlar, mumtoz adabiyotdan zamonaviy hayotga moslashtirilgan mashg‘ulotlar va baholash indikatorlari ishlab chiqish zarurligi asoslandi. Bu yondashuv o‘quvchilarning shaxsiy va ijtimoiy yetukligini kuchaytiradi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada “Pedagogik akmeologiya” fanini oʻzlashtirish jarayonida akmeologik qonuniyatlar, mexanizmlar, shart-sharoit va omillar hamda shaxsning oʻz-oʻzini takomillashtirishi toʻgʻrisidagi bilimlar tizimini shakllantirish masalalari tahlil qilingan. Taʼlim jarayoni subyektlarini akmeologik qoʻllab-quvvatlash pedagog kadrlarning kasbiy kompetentligini yuksaltirishni taqozo etishi asoslangan, pedagogik akmeologiyaning tarkibiy komponentlari, akmetexnologiyalar, kasbiy mahorat mezonlari va darajalari yoritilgan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada jismoniy tayyorgarlikning sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish va psixologik barqarorlikni mustahkamlashdagi o‘rni xorijiy ilmiy manbalarni qiyosiy-nazariy tahlil qilish asosida o‘rganilgan. Jismoniy faollikning stressni boshqarish, emotsional o‘zini tartibga solish, kognitiv faoliyat va ijtimoiy moslashuvga ta’sirini izohlovchi biologik, psixologik va ijtimoiy mexanizmlar tizimlashtirilgan. Ta’lim muassasalari hamda yuqori mas’uliyatli kasbiy tayyorgarlik uchun jismoniy mashg‘ulotlarni individuallashtirish, muntazamligini ta’minlash va psixologik qo‘llab-quvvatlash bilan uyg‘unlashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar taklif etilgan. Ish nazariy-analitik xususiyatga ega bo‘lib, unda mustaqil pedagogik tajriba natijalari keltirilmagan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada masofaviy ta’lim jarayonida talabalar ijtimoiylashuvining tashkiliy va metodik asoslari hamda universitet hayotiga moslashishni baholash mezonlari o‘rganilgan. Metodlar: Tadqiqotda ilmiy va metodik adabiyotlarni tizimli hamda strukturaviy tahlil qilish, pedagogik kuzatish, talabalar so‘rovi, o‘zini baholash testlari, o‘qituvchilar bilan suhbat va pedagogik hujjatlarni tahlil qilish usullaridan foydalanilgan. Empirik tadqiqotning turli bosqichlarida kunduzgi ta’lim shaklida tahsil olayotgan 158 nafar birinchi bosqich talabasi qatnashgan. Ularning ijodiy to‘garaklar va sport seksiyalaridagi ishtiroki ham ko‘rib chiqilgan. Natijalar: Ijtimoiylashuvni baholashning qadriyat va motivatsiya, operatsion faoliyat, emotsional boshqaruv hamda kognitiv va axborotga oid to‘rtta mezoni tizimlashtirilgan. So‘rov va test javoblari asosida talabalar yuqori, o‘rta va past ijtimoiylashuv darajalariga sifat jihatidan ajratilgan. Ushbu darajalar moslashish, talabalik hayotidan qoniqish, guruhdagi munosabatlar, o‘zini baholash va emotsional holatdagi farqlar orqali tavsiflangan. Maqolada darsdan tashqari faol ishtirok bilan muvaffaqiyatli ijtimoiylashuv o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlik bayon qilingan. Xulosa: Masofaviy ta’limni tashkil etishda talaba xususiyatlari, o‘qituvchi tayyorgarligi, shaxslararo muloqot va moddiy-texnik sharoitlar uyg‘unligi muhim. Taklif etilgan mezonlar va metodik tavsiyalar ijtimoiy ahamiyatli faoliyat, qo‘llab-quvvatlovchi muloqot hamda majburiy yakkalanish davridagi emotsional qiyinchiliklarni boshqarishga qaratilgan mashqlarni qamrab oladi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Mazkur maqolada bo‘lajak qishloq xo‘jaligi mutaxassislarida ekologik madaniyatni rivojlantirishning nazariy va metodologik asoslari tahlil qilingan. Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining tabiiy resurslar, tuproq unumdorligi, suv zaxiralari va biologik xilma-xillik bilan uzviy bog‘liqligi ekologik bilim, qadriyat va mas’uliyatni kasbiy tayyorgarlikning muhim tarkibiy qismi sifatida shakllantirishni taqozo etadi. Tadqiqotda ekologik madaniyat tushunchasining mazmuni, uning tarkibiy komponentlari, rivojlantirishga xizmat qiluvchi metodologik yondashuvlar hamda pedagogik shart-sharoitlar ilmiy-nazariy jihatdan yoritilgan. Tizimli, kompetensiyaviy, shaxsga yo‘naltirilgan, faoliyatga asoslangan va ekologik yondashuvlarning o‘zaro integratsiyasi bo‘lajak mutaxassislarning ekologik bilimlarini amaliy kasbiy faoliyat bilan bog‘lash imkoniyati nuqtayi nazaridan asoslangan. Shuningdek, ekologik ta’lim mazmunini kasbiy fanlar bilan integratsiyalash, muammoli vaziyatlar, loyiha ishlari, dala kuzatuvlari va refleksiv faoliyatdan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Natijada bo‘lajak qishloq xo‘jaligi mutaxassislarida ekologik madaniyatni rivojlantirishning konseptual modeli va uni baholashning asosiy mezonlari taklif etilgan.