"Ta'lim va taraqqiyot" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-soni
"Ta'lim va taraqqiyot" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-soni
Namangan davlat pedagogika institutining “Ta’lim va taraqqiyot” ilmiy-uslubiy jurnali O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2022-yil 25-oktabrda ommaviy axborot vositasi sifatida davlat ro’yxatidan (№ 045 044) o‘tkazilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Attestatsiya komissiyasining 2024-yil 30-noyabrdagi (№ 364/5) yigʻilishi qaroriga asosan pedagogika fanlari boʻyicha falsafa fanlari doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiya ishlari yuzasidan asosiy ilmiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan milliy ilmiy nashrlar (OAK) roʻyhatiga kiritilgan. Jurnalning birinchi soni 2022-yilning dekabr oyidan e’tiboran nashr etib borilmoqda. UDK: 37, Xalqaro standartlashtirish raqami (ISSN): 2992-9008. Jurnalning har bir soni slib.uz saytiga doimiy tarzda yuklab boriladi.
Ushbu maqolada zamonaviy raqamli transformatsiya sharoitida umumiy o‘rta ta’lim maktablari o‘quvchilarining mantiqiy tafakkurini shakllantirish muammosiga bag‘ishlangan. Maqolada matematika darslarida GeoGebra, Desmos kabi dinamik matematik muhitlar hamda sun’iy intellektga asoslangan platformalarning kognitiv samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – raqamli vositalar yordamida o‘quvchilarning analiz, sintez, abstraksiyalash va umumlashtirish kabi mantiqiy operatsiyalarini rivojlantirish metodikasini ishlab chiqishdan iborat. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, vizual-sxematik modellashtirish o‘quvchilarning matematik qonuniyatlarni anglash darajasini 25-30% ga oshiradi.
Ushbu maqolada talabalarning ma’naviy-axloqiy kompetentligini jadidchilik pedagogikasi asosida rivojlantirish masalasi atroflicha yoritilgan. Maqolada jadid ma’rifatparvarlarining ta’lim-tarbiyaga oid qarashlari zamonaviy ta’lim tizimi bilan integratsiyalashgan holda tahlil qilinib, ularning bugungi kundagi pedagogik imkoniyatlari aniqlangan. Tarixiy-pedagogik tahlil, qiyosiy yondashuv va modellashtirish metodlari asosida talabalarning ma’naviy-axloqiy kompetentligini rivojlantirishga yo‘naltirilgan innovatsion pedagogik mexanizm ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari jadidlar merosini o‘quv va tarbiyaviy jarayonga tizimli tatbiq etish talabalarda axloqiy barqarorlik, milliy ong va ijtimoiy mas’uliyatni rivojlantirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi. Olingan xulosalar oliy ta’lim tizimida ma’naviy tarbiya jarayonini takomillashtirishda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada siz xorijiy tillarni o‘qitishda, o‘quvchilarning yozuv ko‘nikmalarini rivojlantirishda foydalaniladigan raqamli texnalogiyalarni va unumli veb sahifalarining o‘rni va uning til ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi samarali ahamyatlari haqida maʼlumotlarga ega bo‘lasiz. Shuningdek bugungi kunda keng foydalanilayotgan texnalogiyalarning pedagogik-didaktika xususiyatlari haqida ilmiy maʼlumotlarga ega bo‘lasiz.
Ushbu maqolada boshlang’ich maktab o’quvchilarida tabiiy fanlar darslarida mantiqiy amallarning rivojlanishi o’rganiladi. Ushbu mavzuning dolzarbligi ta’lim dasturlarini muvaffaqiyatli o’zlashtirishni ta’minlaydigan universal o'quv faoliyatini rivojlantirish zaruratidan kelib chiqadi. Psixologik va pedagogik adabiyotlar tahlili va pedagogik eksperiment natijalari asosida mantiqiy amallarni rivojlantirishning samarali usullari aniqlandi: kuzatish, taqqoslash, tasniflash, modellashtirish va tadqiqot vazifalari. Amaliyotga yo’naltirilgan vazifalardan tizimli foydalanish tahlil, sintez, umumlashtirish va sabab-oqibat munosabatlarini o'rnatishni rivojlantirishga yordam berishi ko'rsatilgan. Taqdim etilgan metodologik yondashuvlar boshlang’ich maktab o’qituvchilari tomonidan tabiiy fanlar ta’limi sifatini oshirish uchun ishlatilishi mumkin.
Ushbu maqolada sport turizmining nazariy asoslari yoritib berildi. Xususan, sport turizmini dolzarbligi, uni nafaqat milliy sport turi, balki u sportni, ma’naviyatni, vatanparvarlikni birlashtiradigan ijtimoiy harakater ekanligi ochib berildi.
zamonaviy ta'lim dunyoda hayot sur'ati doimo tеzlashtirib boradi. Bu esa intеllеktual kobiliyat esa inson hayotidagi yeng muhim oʻrinlardan birini yegallaydi. Atrofingizdagi insonlarining holatini tan olish va ularning oʻziga xos holatlarini ifodalash qobiliyati muloqotning yeng muhim jihatlaridan biridir. Erta maktab yoshida intеllеktual rivojlanishni boshlash kеrak, chunki bu ukuvchilarga kеlajakda oʻz his-tuygʻularini tugri boshqarish va hayotida sodir boʻladigan turli vaziyatlarga munosib javob bеra olish imkonini bеradi. Bundan tashqari, talabalar bir-birlari bilan aloqa oʻrnatishga imkon bеradi, bu esa rivojlanayotgan nizolarni konstruktiv hal qilish va tеngdoshlari bilan muvaffaqiyatli muloqot urnatish imkonini bеradi.
Ushbu maqola STEAM ta'limining asosiy tarkibiy qismlari: fan, texnologiya, muhandislik, san'at va matematika haqida umumiy ma'lumot beradi. Unda bolalar tug'ilgandan 5 yoshgacha bo'lgan STEAM konsepsiyalari va materiallari bilan qanday shug'ullanishi, shuningdek, kattalar bolalarning ushbu sohalarda o'qishi va rivojlanishini qanday qo'llab-quvvatlashi va rivojlantirishi mumkinligi o'rganiladi. Ushbu tahlil erta bolalik mutaxassislari - nazoratchilar, fasilitatorlar, menejerlar va o'qituvchilarning kasbiy rivojlanishi uchun mo'ljallangan interaktiv ta'lim resursidir. Uning maqsadi yosh bolalarning STEAM (fan, texnologiya, muhandislik, san'at va matematika) konsepsiyalari va g'oyalari bilan qanday shug'ullanishini chuqurroq tushunishdir. Bundan tashqari, maqola kattalarga erta ta'lim sharoitida STEAM kompetentsiyalarini o'rganish va rivojlantirishni qo'llab-quvvatlash bo'yicha metodologik tavsiyalar va strategiyalarni taklif etadi.
Ushbu maqola zamonaviy logopediya va bolalar nevrologiyasining eng dolzarb muammolaridan biri – dizartriya (innervatsiya buzilishi) fonida yuzaga keluvchi artikulyatsion dispraksiya (harakatni rejalashtirishdagi nuqson) holatini korreksiyalashning yangi ilmiy-amaliy yechimlariga bag‘ishlangan. Amaldagi an’anaviy metodikalar asosan mushak tonusini pasaytirish yoki kuchaytirishga qaratilgan bo‘lib, ular ko‘pincha boladagi "nutqiy dasturni miyada tuzish" qobiliyatidagi uzilishlarni to‘liq bartaraf eta olmaydi. Natijada, bola artikulyatsion a’zolarni harakatlantira olsa-da, ixtiyoriy nutq jarayonida tovushlar ketma-ketligini buziyapti. Mazkur tadqiqotda mutlaqo yangi "Neyro-kinestetik sinxronizatsiya va Ritmik kodlash" konsepsiyasi ilgari suriladi. Ushbu innovatsion yondashuvning mohiyati shundan iboratki, dispraksiyani yengish uchun faqat nutq a’zolari bilan ishlash kifoya emas, balki "qo‘l-til-miya" zanjirini yagona biologik ritm asosida qayta dasturlash talab etiladi. Maqolada nozik motorika (qo‘l harakatlari) va artikulyatsion apparat o‘rtasidagi neyronal bog‘liqlikni kuchaytirish orqali Broka markazidagi turg‘unlikni bartaraf etish mexanizmlari yoritib berilgan. Xususan, tadqiqotda "Proprioseptiv langar" (Proprioceptive Anchor) usuli taklif etiladi – bu usul bolaning e’tiborini tashqi tovushga emas, balki til va lablarining ichki sezgisiga qaratish orqali harakatni ongli boshqarishga o‘rgatadi. Shuningdek, maqolada statik mashqlardan voz kechib, dinamik va ritmga asoslangan multisensor mashg‘ulotlar tizimining samaradorligi ilmiy asoslanadi. Taklif etilayotgan metodika bolada nafaqat aniq talaffuzni shakllantirish, balki o‘z nutqiga bo‘lgan ishonchni orttirish va kommunikativ to‘siqlarni 30-40 foizga tezroq yengib o‘tish imkonini beradi. Ushbu ish amaliyotchi logopedlar, defektologlar va neyropsixologlar uchun nutqiy terapiyaning yangi ufqlarini ochib beruvchi muhim manba hisoblanadi.
Mazkur maqolada xorijiy tillarni o’qitishda tuzulmaviy-funksional yondashuv asoslari tahlil qilingan. Muallif tomonidan mazkur yondashuvning aynan fransuz tilini talabalarga individual va guruh mashg’ulotlarida qo’llashga oid bir qancha masalalar ko’rib chiqilgan va tuzulmaviy-funksional yondashuvning boshqa metodlar bilan uyg’unligi ochib berilgan.
Ushbu maqolada raqamli ta‘lim muhitida axborot texnologiyalar fanini o‘qitish metodikasi va shakllari tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotda nazariy tahlil, taqqoslash va amaliy kuzatuvga tayangan konseptual yondashuv qo‘llandi. Natijada metodik shakllar tipologiyasi hamda kompetensiyaga yo‘naltirilgan dars dizayni mezonlari asoslandi. Ilmiy yangilik raqamli baholash va faol o‘qitish uyg‘unligida ifodalanadi.
