"Ta'lim va taraqqiyot" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-soni
Namangan davlat pedagogika institutining “Ta’lim va taraqqiyot” ilmiy-uslubiy jurnali O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2022-yil 25-oktabrda ommaviy axborot vositasi sifatida davlat ro’yxatidan (№ 045 044) o‘tkazilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Attestatsiya komissiyasining 2024-yil 30-noyabrdagi (№ 364/5) yigʻilishi qaroriga asosan pedagogika fanlari boʻyicha falsafa fanlari doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiya ishlari yuzasidan asosiy ilmiy natijalarini chop etish tavsiya etilgan milliy ilmiy nashrlar (OAK) roʻyhatiga kiritilgan. Jurnalning birinchi soni 2022-yilning dekabr oyidan e’tiboran nashr etib borilmoqda. UDK: 37, Xalqaro standartlashtirish raqami (ISSN): 2992-9008. Jurnalning har bir soni slib.uz saytiga doimiy tarzda yuklab boriladi.
Ushbu maqola STEAM ta'limining asosiy tarkibiy qismlari: fan, texnologiya, muhandislik, san'at va matematika haqida umumiy ma'lumot beradi. Unda bolalar tug'ilgandan 5 yoshgacha bo'lgan STEAM konsepsiyalari va materiallari bilan qanday shug'ullanishi, shuningdek, kattalar bolalarning ushbu sohalarda o'qishi va rivojlanishini qanday qo'llab-quvvatlashi va rivojlantirishi mumkinligi o'rganiladi. Ushbu tahlil erta bolalik mutaxassislari - nazoratchilar, fasilitatorlar, menejerlar va o'qituvchilarning kasbiy rivojlanishi uchun mo'ljallangan interaktiv ta'lim resursidir. Uning maqsadi yosh bolalarning STEAM (fan, texnologiya, muhandislik, san'at va matematika) konsepsiyalari va g'oyalari bilan qanday shug'ullanishini chuqurroq tushunishdir. Bundan tashqari, maqola kattalarga erta ta'lim sharoitida STEAM kompetentsiyalarini o'rganish va rivojlantirishni qo'llab-quvvatlash bo'yicha metodologik tavsiyalar va strategiyalarni taklif etadi.
Ushbu maqola zamonaviy logopediya va bolalar nevrologiyasining eng dolzarb muammolaridan biri – dizartriya (innervatsiya buzilishi) fonida yuzaga keluvchi artikulyatsion dispraksiya (harakatni rejalashtirishdagi nuqson) holatini korreksiyalashning yangi ilmiy-amaliy yechimlariga bag‘ishlangan. Amaldagi an’anaviy metodikalar asosan mushak tonusini pasaytirish yoki kuchaytirishga qaratilgan bo‘lib, ular ko‘pincha boladagi "nutqiy dasturni miyada tuzish" qobiliyatidagi uzilishlarni to‘liq bartaraf eta olmaydi. Natijada, bola artikulyatsion a’zolarni harakatlantira olsa-da, ixtiyoriy nutq jarayonida tovushlar ketma-ketligini buziyapti. Mazkur tadqiqotda mutlaqo yangi "Neyro-kinestetik sinxronizatsiya va Ritmik kodlash" konsepsiyasi ilgari suriladi. Ushbu innovatsion yondashuvning mohiyati shundan iboratki, dispraksiyani yengish uchun faqat nutq a’zolari bilan ishlash kifoya emas, balki "qo‘l-til-miya" zanjirini yagona biologik ritm asosida qayta dasturlash talab etiladi. Maqolada nozik motorika (qo‘l harakatlari) va artikulyatsion apparat o‘rtasidagi neyronal bog‘liqlikni kuchaytirish orqali Broka markazidagi turg‘unlikni bartaraf etish mexanizmlari yoritib berilgan. Xususan, tadqiqotda "Proprioseptiv langar" (Proprioceptive Anchor) usuli taklif etiladi – bu usul bolaning e’tiborini tashqi tovushga emas, balki til va lablarining ichki sezgisiga qaratish orqali harakatni ongli boshqarishga o‘rgatadi. Shuningdek, maqolada statik mashqlardan voz kechib, dinamik va ritmga asoslangan multisensor mashg‘ulotlar tizimining samaradorligi ilmiy asoslanadi. Taklif etilayotgan metodika bolada nafaqat aniq talaffuzni shakllantirish, balki o‘z nutqiga bo‘lgan ishonchni orttirish va kommunikativ to‘siqlarni 30-40 foizga tezroq yengib o‘tish imkonini beradi. Ushbu ish amaliyotchi logopedlar, defektologlar va neyropsixologlar uchun nutqiy terapiyaning yangi ufqlarini ochib beruvchi muhim manba hisoblanadi.
Mazkur maqolada xorijiy tillarni o’qitishda tuzulmaviy-funksional yondashuv asoslari tahlil qilingan. Muallif tomonidan mazkur yondashuvning aynan fransuz tilini talabalarga individual va guruh mashg’ulotlarida qo’llashga oid bir qancha masalalar ko’rib chiqilgan va tuzulmaviy-funksional yondashuvning boshqa metodlar bilan uyg’unligi ochib berilgan.
Ushbu maqolada raqamli ta‘lim muhitida axborot texnologiyalar fanini o‘qitish metodikasi va shakllari tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotda nazariy tahlil, taqqoslash va amaliy kuzatuvga tayangan konseptual yondashuv qo‘llandi. Natijada metodik shakllar tipologiyasi hamda kompetensiyaga yo‘naltirilgan dars dizayni mezonlari asoslandi. Ilmiy yangilik raqamli baholash va faol o‘qitish uyg‘unligida ifodalanadi.
tarbiyalashda ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarning muhim xususiyatlarini o‘rganadi. Maqolada ma’naviy-ma’rifiy faoliyatning raqamli texnologiyalar, axloqiy qadriyatlar va pedagogik texnologiyalar, pedagogik mahorat bilan bog‘liqligi tahlil qilinadi. Adabiyotlar tahlili asosida maqoladagi natijalar va muhokamalar keltirilgan bo‘lib, ular bo‘lajak o‘qituvchilarda ma’naviy madaniyatni shakllantirishning samarali usullarini namayon etadi. Tadqiqot natijalari ta’lim jarayonida ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarning rolini oshirish zarurligini ko‘rsatadi.
Mazkur maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarning huquqiy kompetentligini rivojlantirish jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinib, huquqiy kompetentlikning mazmuni, tarkibiy qismlari hamda pedagogik faoliyatdagi ahamiyati kompetensiyaviy yondashuv asosida yoritilgan. Sun’iy intellektga asoslangan ta’lim platformalari, adaptiv o‘qitish tizimlari, virtual maslahatchilar va intellektual testlash vositalarining bo‘lajak o‘qituvchilarda huquqiy bilim, huquqiy ong va huquqiy madaniyatni shakllantirishdagi didaktik imkoniyatlari asoslab beriladi. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish orqali ta’lim jarayonini individuallashtirish, huquqiy vaziyatlarni modellashtirish va talabalarning mustaqil ta’lim faoliyatini faollashtirish imkoniyatlari ochib beriladi. Natijada sun’iy intellektdan foydalanish bo‘lajak o‘qituvchilarning huquqiy kompetentligini rivojlantirish samaradorligini oshirishini ko‘rsatadi.
Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimini xalqarolashtirish jarayonida bo‘lajak pedagoglarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil etiladi. Xalqaro ta’lim makoniga integratsiyalashuv sharoitida pedagog kadrlar tayyorlash sifatiga qo‘yilayotgan zamonaviy talablar, kompetensiyaviy yondashuvning mazmun-mohiyati hamda bo‘lajak pedagoglarning kasbiy tayyorgarligini takomillashtirishda ta’lim jarayonini modernizatsiyalash masalalari yoritiladi. Kasbiy kompetentlikning tarkibiy komponentlari, ularni rivojlantirishga xizmat qiluvchi pedagogik shart-sharoitlar, jumladan, innovatsion ta’lim texnologiyalaridan foydalanish, xalqaro ta’lim standartlari va tajribalarini o‘quv jarayoniga joriy etish, talabalarning mustaqil va ijodiy faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, pedagogik refleksiya va kasbiy motivatsiyani shakllantirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
Ushbu maqolada “Milliy tarbiya asoslari” fanini o‘qitish mazmuni, uning pedagogik maqsad va vazifalari, shuningdek, o‘quv jarayonida qo‘llaniladigan samarali metod va texnologiyalar tahlil qilinadi. Fan orqali o‘quvchilarda milliy ong, axloqiy va ma’naviy qadriyatlar, ijtimoiy mas’uliyat hamda madaniy merosga hurmat ruhini shakllantirishga e’tibor qaratiladi. Mazmunni ishlab chiqishda darsliklar, qo‘llanmalar, interfaol metodlar va zamonaviy ta’lim texnologiyalari integratsiyalash orqali o‘quvchilarning shaxsiy, ma’naviy va estetik rivojlanishi samarali ta’minlanadi. Shuningdek, fan ta’lim jarayonida o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga, tanqidiy qarashlarni shakllantirishga va milliy qadriyatlarni amaliy hayotga tatbiq etishga yo‘naltiradi.
Mazkur maqola ingliz tili materiallari asosida talabalarda umummadaniy kompetentlikni rivojlantirishning amaliy-texnologik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Chet tilini o‘qitish jarayonida madaniyatlararo muloqot, milliy va umuminsoniy qadriyatlar, ijtimoiy-madaniy bilimlarni shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Ingliz tili darslarida autentik matnlar, kommunikativ vazifalar, interfaol metodlar va zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish orqali talabalarning umummadaniy kompetentligini rivojlantirish yo‘llari yoritib beriladi. Shuningdek, o‘quv jarayonini texnologik jihatdan samarali tashkil etish, ta’lim natijalarini baholash mexanizmlari va amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Maqolada maktabgacha ta’lim yoshdagi bolalarga musiqa mashg‘ulotlari o’tish jarayonida foydalaniladigan yangi pedagogik texnologiyalar, innovatsion texnologiyalar va musiqiy vositalardan bugungi zamonga mos ravishda amaliyotga tadbiq etish, innovatsiyalardan foydalanish musiqa mashg‘ulotlarini samarali va mazmundorligini ta’minlab berishi to’g‘risida fikr yuritiladi.
