"Ta'lim va taraqqiyot" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 4-son

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Ta’lim paradigmalarini modernizatsiya qilish talabalarning muloqot kompetensiyasini va kognitiv til o'zlashtirish jarayonini takomillashtirishning innovatsion yondashuvlarini talab etadi. Mazkur tadqiqot talabalarning nutqini rivojlantirish jarayonini modellashtirishda lingvistik fokuslash tamoyillarining nazariy va amaliy jihatlarini o’rganishga bag’ishlangan. Tadqiqotda struktur-funksional modellashtirish, qiyosiy tahlil va eksperimental pedagogik usullardan foydalanilgan holda, maqsadli lingvistik tuzilmalarning lug’at boyligini kengaytirishga ta’siri baholandi. Olingan natijalar tizimli lingvistik fokuslash nutqiy qoliplarni o'zlashtirishni optimallashtirib, og’zaki va yozma nutq savodxonligini sezilarli darajada oshirishini ko’rsatdi. Taklif etilgan model faol kognitiv faoliyat va strukturaviy ongni shakllantirib, ta’lim jarayonida nutqni rivojlantirishning samarali vositasi ekanligini isbotladi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Mazkur maqolada bo‘lajak pedagoglarning media-kompetentligini rivojlantirish jarayonida raqamli media faoliyatning didaktik imkoniyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Raqamli ta’lim muhitida pedagogik faoliyatning mazmuni o‘zgarib borishi natijasida bo‘lajak pedagoglardan nafaqat raqamli vositalardan foydalanish, balki media-axborotni izlash, saralash, tahlil qilish, baholash, qayta ishlash, yaratish va pedagogik maqsadda samarali qo‘llash ko‘nikmalariga ega bo‘lish talab etilmoqda. Shu nuqtayi nazardan, maqolada raqamli media faoliyat tushunchasining mazmuni aniqlashtirilib, uning axborot-kognitiv, tanqidiy-tahliliy, kommunikativ, kreativ va refleksiv faoliyat bilan aloqador jihatlari asoslangan. Raqamli media faoliyatning interaktivlik, individuallashtirish, vizuallashtirish, hamkorlik, tezkor fikr-mulohaza va mustaqil ta’limni qo‘llab-quvvatlash kabi didaktik imkoniyatlari tizimlashtirilgan. Shuningdek, raqamli media faoliyatni maqsadli tashkil etish orqali bo‘lajak pedagoglarda media-kompetentlikning tarkibiy komponentlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodik yondashuvlar taklif etilgan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Mazkur maqolada malakali futbolchi qizlarning tezkorlik sifatlarini rivojlantirishning ilmiy-metodik asoslari hamda zamonaviy mashg‘ulot metodlarining samaradorligi yoritilgan. Tadqiqotda ilmiy-metodik adabiyotlar tahlili, pedagogik kuzatish, pedagogik tajriba, nazorat testlari va matematik-statistik tahlil metodlaridan foydalanildi. Olingan natijalar maxsus tezkorlik mashqlari futbolchi qizlarning tezlanish qobiliyati, harakat reaksiyasi, texnik-taktik harakatlari va musobaqa faoliyati samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari ayollar futbolida mashg‘ulot jarayonini takomillashtirish va sportchilar tayyorgarligi sifatini oshirishga xizmat qiladi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim jarayonini tashkil etishga qo‘yilayotgan talablarning ortib borishi bilan bolalarda o‘z bilish faoliyatini anglash va tartibga solish qobiliyatini maqsadli rivojlantirish zarurati hamda pedagoglarni ushbu ish yo‘nalishiga tayyorlashning nazariy-uslubiy asoslari yetarlicha ishlab chiqilmagani o‘rtasidagi ziddiyatdan kelib chiquvchi tadqiqot muammosi ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy ta’lim standartlari o‘quv faoliyati uchun zamin yaratishga urg‘u bersa-da, tarbiyachilarning maktabgacha yoshdagi bolalarda metakognitiv ko‘nikmalarni shakllantirishga tayyorligi masalasi kam o‘rganilgan. Tadqiqot maqsadi – bo‘lajak tarbiyachilarning maktabgacha yoshdagi bolalarda metakognitiv ko‘nikmalarni shakllantirishga tayyorgarligi mezonlari va darajalarini aniqlash hamda asoslab berishdan iborat. Uslublar. Tadqiqotda pedagogika oliy o‘quv yurtlarining “Maktabgacha ta’lim” yo‘nalishida tahsil olayotgan 459 nafar talabasi ishtirok etdi. Mualliflik diagnostik so‘rovnomasi, ekspert baholari usuli, pedagogik amaliyotni tizimli kuzatish hamda matematik statistika usullaridan foydalanildi. Natijalar. Tayyorgarlikning to‘rtta mezoni (motivatsion-qadriyat, kognitiv-nazariy, operatsional-faoliyat, refleksiv-baholash) belgilandi va ularning shakllanganlik darajasining uch bosqichi (reproduktiv, produktiv, kreativ) tavsiflandi. Respondentlarning aksariyati (54,8 %) reproduktiv bosqichda ekani aniqlandi, bu esa kasbiy tayyorgarlikni modernizatsiya qilish zarurligidan dalolat beradi. Xulosalar. Ishlab chiqilgan mezon va darajalarga asoslangan modeldan bo‘lajak tarbiyachilarning maktabgacha yoshdagi bolalarni metakognitiv rivojlantirish sohasidagi kompetentligini oshirishga yo‘naltirilgan kasbiy tayyorgarlik monitoringini olib borish va ta’lim dasturlarini loyihalash vositasi sifatida foydalanish mumkin.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada o‘quvchilarning tayanch kompetensiyalarini katta avlod tajribasi vositasida rivojlantirish muammosi integrativ sharh asosida o‘rganildi. Milliy hujjatlar, xalqaro kompetensiya doiralari va avlodlararo ta’limga oid 18 tekshiriladigan manba qiyosiy-tematik tahlil qilindi. Tayanch kompetensiyaning bilim, ko‘nikma, munosabat, qadriyat va yangi vaziyatga mustaqil transfer birligidan iborat talqini hamda olti bosqichli “maqsad–tanlash–hamkor loyihalash–faoliyat–refleksiya va transfer–baholash” algoritmi taklif etildi. Yangilik tajribani pedagogik moslik va zamonaviy ishonchlilik bo‘yicha ikki karra filtrlash, avlodlarni teng sherik sifatida birlashtirish va natijani amaliy transfer orqali baholashdan iborat. Metodika “Tarbiya” fani, sinf soati, kasbga yo‘naltirish va maktab–oila–mahalla hamkorligiga mo‘ljallangan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Ushbu maqolada ta’lim muassasalarida xavfsizlik madaniyatini shakllantirishning ilmiy-pedagogik asoslari muhokama qilingan. Unda hayot faoliyati xavfsizligi tushunchasi, uning ta’lim jarayonidagi o‘rni, o‘quvchilarda xavfsizlik madaniyatini shakllantirishning usullari va metodik yondashuvlari tahlil qilingan. Shuningdek, ta’lim muassasalarida xavfsiz muhit yaratish, zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish va favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlikni ta’minlash bo‘yicha tavsiyalar berib o‘tilgan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Ushbu maqolada koʻp qavatli binolarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan yongʻin falokatlaridan amaliy himoyalanish usullari, koʻp qavatli binolarda yongʻindan muhofazalanish tizimi talablari, shuningdek, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan muammolar yuzasidan zamonaviy yongʻin xavfsizligi tizimida qoʻllanilishi zarur boʻlgan metodlar va zamonaviy texnologik qurilmalardan foydalanish shartlari va amaliyotga joriy etish yuzasidan tavsiyalar berilgan.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Ushbu maqolada yurisprudensiya ta'lim yo'nalishi talabalarining ingliz tili mashg'ulotlarida yozuv malakalarini rivojlantirishda qo'llaniladigan zamonaviy ta'lim texnologiyalari va metodlari tahlil qilinadi. Huquqshunos mutaxassislar uchun kasbiy faoliyatda yozma nutq malakalarining, xususan, huquqiy hujjatlar, shartnomalar, arizalar va rasmiy xatlarni ingliz tilida to'g'ri va aniq tarzda tuza olish ko'nikmasining ahamiyati asoslab beriladi. Maqolada mazmun va til integratsiyalashgan ta'lim (CLIL) asosida qurilgan topshiriqqa yo'naltirilgan ta'lim (TBLT) metodologiyasining huquqiy ingliz tilini o'qitishdagi o'rni, boshqariluvchi yozuv (guided writing), hamkorlikdagi yozuv (collaborative writing) va tayanch ko'rsatmalar (scaffolding) texnikalarining talabalar yozuv kompetensiyasini bosqichma-bosqich shakllantirishdagi samaradorligi ko'rib chiqiladi. Xususan, CLIL asosidagi TBLT yondashuvi orqali talabalarning huquqiy mazmunni til bilan uzviy bog'liq holda o'zlashtirishi, guided writing metodi yordamida yozma matn tuzish jarayonida bosqichma-bosqich yo'naltirilishi, collaborative writing orqali hamkorlikda ishlash va bir-birining matnlarini tahlil qilish ko'nikmalarining shakllanishi, scaffolding texnikasi esa talabaning mustaqil yozish darajasiga erishguniga qadar zarur bo'lgan vaqtinchalik yordam vositalarini ta'minlashi tahlil qilinadi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Mazkur maqolada basketbolchilarning ruhiy tayyorgarligini shakllantirish va takomillashtirishning pedagogik-psixologik asoslari hamda samarali usullari yoritilgan. Basketbolchilarning musobaqa jarayonida yuqori natijaga erishishida psixologik barqarorlik, diqqatni jamlash, motivatsiya, o‘ziga ishonch, stressga chidamlilik va irodaviy sifatlarning ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot davomida ilmiy-metodik adabiyotlarni tahlil qilish, pedagogik kuzatuv, suhbat, so‘rovnoma, psixologik test, pedagogik tajriba-sinov hamda matematik-statistik tahlil metodlaridan foydalanilgan. Basketbolchilarning ruhiy tayyorgarligini rivojlantirishda relaksatsiya, nafas olish mashqlari, vizualizatsiya, ijobiy o‘z-o‘ziga murojaat qilish, maqsad qo‘yish, diqqatni jamlash va musobaqa vaziyatlarini modellashtirish kabi usullarning pedagogik imkoniyatlari asoslangan. Tadqiqot natijalari basketbol mashg‘ulotlarida ruhiy tayyorgarlikni jismoniy, texnik va taktik tayyorgarlik bilan kompleks olib borish sportchilarning musobaqa faoliyati samaradorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada rus va o‘zbek maqollaridagi obrazli komponentlarning milliy-madaniy o‘ziga xosligi qiyosiy jihatdan tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi paremiologik birliklarning obrazliligi va ularning shakllanishida xalqning madaniy tajribasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqot materiali rus va o‘zbek tillaridan teng miqdorda tanlab olingan 60 ta maqolni o‘z ichiga oladi. Tadqiqotda qiyosiy, tavsifiy, semantik, komponent va lingvokulturologik tahlil usullaridan foydalanildi. Obrazli komponentlar asosiy turlarga: zoomorf, fitonim, tabiiy, somatik, ijtimoiy-madaniy va abstrakt-metaforik komponentlarga ajratildi. Tadqiqotda universal hamda milliy o‘ziga xos obrazli modellar o‘rtasidagi nisbatga alohida e’tibor qaratildi. Tahlil natijalari rus va o‘zbek tillaridagi ayrim maqollar insoniyatning umumiy hayotiy tajribasiga asoslangan o‘xshash obrazlardan foydalanishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, mazmunan yaqin g‘oyalar turli obrazlar orqali ifodalangan holatlar hamda Vatan, oila, tabiat va ijtimoiy munosabatlar haqidagi milliy-madaniy jihatdan belgilangan obrazlar aniqlandi. Tadqiqot natijalari maqollarning obrazli tuzilishi milliy til manzarasini ifodalashning muhim vositalaridan biri ekanligini tasdiqlaydi.