"Ta'lim va taraqqiyot" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 4-son

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada boʻlajak oilaviy shifokorlarning boshqaruvchanlik kompetensiyalarini oʻrganish va shakllantirishning nazariy asoslari yoritilgan. «Kompetensiya» va «kompetentlik» tushunchalarining rivojlanishi tahlil qilingan, birlamchi boʻgʻin shifokori boshqaruvchanlik kompetensiyasining mohiyati va tuzilmasi (kognitiv, funksional, shaxsiy, qadriyatli-motivatsion va refleksiv komponentlar) asoslangan. Kompetensiyani shakllantirishning metodologik yondashuvlari, tamoyillari, darajalari va bosqichlari koʻrsatilgan. Natijalardan oilaviy shifokorlarni tayyorlash dasturlarini loyihalashda foydalanish mumkin.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Ushbu maqolada oziq-ovqat texnologiyalari dasturlarida professional tayyorgarlikning maqsadli natijasi sifatida ingliz tili ilmiy-texnik o'qish kompetensiyasining strukturaviy-funksional tahlili keltirilgan. Avvalgi tadqiqotlar ESP o'qishning individual jihatlari - lug'at bilimi, strategiyadan foydalanish yoki intizomiy mazmun - ko'rib chiqilgan bo'lsa-da, bu o'lchovlar qanday o'zaro bog'liqligini va ular oziq-ovqat texnologiyalari ta'limida qanday funktsiyalarni bajarishini aniqlaydigan integratsiyalashgan modelni kam odam bayon qilgan. ESP nazariyasi, kognitiv o'qish modellari va oziq-ovqat fanlari ta'limidagi empirik tadqiqotlarga tayanib, ushbu tadqiqot lingvistik, kognitiv-strategik, professional-mazmun va ijtimoiy-madaniy jihatlarni o'z ichiga olgan to'rt komponentli modelni ishlab chiqadi. Har bir komponent o'zining tarkibiy bilim va ko'nikmalari, rivojlanish traektoriyasi va umumiy kompetensiyaga qo'shgan hissasi nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tahlil shuningdek, o'qish kompetensiyasi akademik va professional kontekstlarda xizmat qiladigan beshta funktsiyani - axborot, kommunikativ, rivojlanish, motivatsion va darvozabonlik - aniqlaydi. Maqola integratsiyalashgan o'qish bo'yicha pedagogik tamoyillarni taklif qilish va taklif qilingan modelni empirik tasdiqlash bo'yicha ko'rsatmalarni bayon qilish bilan yakunlanadi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Mamlakatimizda kechayotgan zamonaviy globallashuv jarayonlarida malakali kadrlar tayyorlash, demokratik o‘zgarishlarni chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslari konsepsiyasini hayotga tatbiq etish, ijodiy tafakkur, innovatsion fan va texnologiyalarni, innovatsion ta’lim yo‘nalishlari asosida xalqaro pedagogik tajribani o‘zlashtirish zarurati tug‘ilmoqda. Ta’lim va tarbiya uzluksizligini ta’minlash doimo e’tiborda bo’lib kelgan masalalardan biridir.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘zini anglash jarayonini rivojlantirishda yapon madaniyatida shakllangan Ikigai yondashuvidan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqotda Ikigai tushunchasining mazmuni tahlil qilinib, uni boshlang‘ich ta’lim sharoitiga moslashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. O‘quvchilarning o‘z qiziqishlari, qobiliyatlari, ijtimoiy foydaliligi va shaxsiy maqsadlarini anglashiga yo‘naltirilgan to‘rt komponentli metodik model taklif etilgan. Mazkur model “Qiziqish – Qobiliyat – Foydalilik – Maqsad” ketma-ketligi asosida o‘quvchilarning o‘zini anglash, refleksiv fikrlash va maqsad qo‘yish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan. Tadqiqot natijalari Ikigai yondashuvini boshlang‘ich ta’limga moslashtirish o‘quvchilarning o‘z imkoniyatlarini anglash va hayotiy maqsadlarini shakllantirish uchun istiqbolli metodik vosita bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada rus tilidan qoraqalpoq tiliga tarjima qilishda yuzaga keladigan va ikki tilning tipologik farqi — rus tilining flektiv-sintetik hamda qoraqalpoq tilining agglutinativ tuzilishi bilan bogʻliq grammatik transformatsiyalar koʻrib chiqiladi. Grammatik transformatsiya tushunchasi aniqlashtiriladi, aloqaga kirishuvchi tillarning qiyosiy tipologik tavsifi beriladi, oʻzgartirishlarning asosiy turlari tizimlashtiriladi: oʻrin almashtirish, almashtirishlar (soʻz turkumlari, gap boʻlaklari va gap turlari, grammatik shakllar), qoʻshish, tushirib qoldirish, shuningdek gaplarni boʻlish va birlashtirish. Aniq til materialida har bir transformatsiya turining sabab va mexanizmlari koʻrsatiladi. Miqdoriy tahlil asosida transformatsiya turlari va ularni keltirib chiqaruvchi tipologik omillarning chastotasi aniqlanadi. Grammatik oʻzgartirishlar tizimli xususiyatga ega ekanligi haqida xulosa chiqariladi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada milliy harakatli oʻyinlar asosida kichik maktab yoshidagi oʻquvchilarning chidamlilik va kuch sifatlarini takomillashtirishning pedagogik shart-sharoitlari asoslab berilgan. Namangan shahridagi umumtaʼlim maktablarining jismoniy tarbiya va boshlangʻich sinf oʻqituvchilari (n = 34) oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnoma milliy oʻyinlardan asosan darsni emotsional yakunlash vositasi sifatida foydalanilayotganini, yuklama esa deyarli nazorat qilinmayotganini koʻrsatdi. Shu asosda toʻrtta pedagogik shart-sharoit ishlab chiqildi: oʻyinlarni jismoniy sifatlar yoʻnalishi boʻyicha tizimlashtirish, yuklamani yurak urish chastotasi orqali meʼyorlash, harakat rejimining uzluksizligini taʼminlash hamda motivatsion-tarbiyaviy muhit yaratish va oila bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻyish. 4-sinf oʻquvchilari (n = 56) ishtirokidagi pedagogik tajribada tajriba guruhida kuch va chidamlilik koʻrsatkichlarining oʻsishi nazorat guruhiga nisbatan statistik ishonchli darajada yuqori boʻldi (p < 0,01).

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Maqolada boshlangʻich sinf oʻquvchilarida tezkorlik va chaqqonlik sifatlarini rivojlantirish maqsadida oʻzbek milliy harakatli oʻyinlarini oʻquvchilarning dastlabki jismoniy tayyorgarlik darajasiga koʻra tabaqalashtirib qoʻllash metodikasi asoslab berilgan. 2025–2026-oʻquv yilida Namangan shahar 9-maktabning 3-sinf oʻquvchilari (n = 52) ishtirokida oʻtkazilgan pedagogik tajriba natijalari keltirilgan. Tajriba guruhidagi oʻquvchilar test natijalariga koʻra uchta kichik guruhga ajratilib, har biri uchun oʻyinlar tarkibi, qoidalari va yuklama meʼyori alohida belgilandi. 30 m ga yugurish, 3×10 m mokisimon yugurish, chizgʻichni ushlash hamda toʻpni devorga uloqtirib ilish testlari boʻyicha tajriba guruhidagi siljishlar nazorat guruhiga nisbatan statistik ishonchli darajada yuqori boʻldi (p < 0,01). Olingan maʼlumotlar asosida milliy oʻyinlardan tabaqalashtirilgan foydalanishning pedagogik tamoyillari ishlab chiqildi.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Koordinatsion qobiliyatning rivojlanishidagi buzilish (DCD) maktab yoshidagi bolalar orasida keng uchraydigan neyrorivojlanish buzilishi bo'lib, bolaning o'qish, o'z-o'ziga xizmat qilish, o'yin va jismoniy faoliyatdagi muvaffaqiyatiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Turli mamlakatlarda tarqalish ko'rsatkichlari va diagnostik yondashuvlar bir-biridan sezilarli farq qiladi. DCD ning tarixiy shakllanishi, terminologiyasi, diagnostik mezonlari, baholash usullari va tarqalishi bo'yicha xalqaro ma'lumotlarni tizimlashtirish. DSM-5-TR, xalqaro klinik tavsiyalar va epidemiologik tadqiqotlar asosida tavsifiy (narrativ) adabiyotlar sharhi o'tkazildi; ma'lumotlar mavzuviy tahlil va qiyosiy taqqoslash usullari bilan qayta ishlandi. DCD atamasi 1987-yilda DSM-III-R ga kiritilgan va 1994-yilda London (Ontario) konsensus yig'ilishida xalqaro miqyosda qabul qilingan. Maktab yoshidagi bolalar orasida tarqalish darajasi taxminan 5–6% deb baholanadi, biroq tadqiqot metodikasiga qarab ko'rsatkichlar 1,4% dan 19–20% gacha o'zgaradi. Diagnostikada DSM-5-TR mezonlari va MABC-2 test batareyasi keng qo'llaniladi. DCD ni erta aniqlash uchun DSM-5-TR ning to'rtta mezonini standartlashtirilgan baholash vositalari bilan birgalikda qo'llash zarur; tarqalish ko'rsatkichlarini solishtirishda tadqiqot metodikasidagi farqlarni hisobga olish lozim.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Jigar invaziyasi bilan kechadigan mahalliy rivojlangan oshqozon saratoni texnik jihatdan murakkab kasallik bo'lib, an'anaviy ravishda yomon prognoz bilan bog'liq. Biroq, birlashtirilgan radikal jarrohlik amaliyotlari R0 rezektsiyasiga erishishi va puxta tanlangan bemorlarda uzoq muddatli davolash natijalarini yaxshilashi mumkin.

Yuklab olish Annotatsiya ›

---

Annotatsiya

Jigar invaziyasi bilan kechadigan mahalliy rivojlangan oshqozon saratoni texnik jihatdan murakkab kasallik bo'lib, an'anaviy ravishda yomon prognoz bilan bog'liq. Biroq, birlashtirilgan radikal jarrohlik amaliyotlari R0 rezektsiyasiga erishishi va puxta tanlangan bemorlarda uzoq muddatli davolash natijalarini yaxshilashi mumkin.