DIZARTRIK NUTQ BUZILISHLARI BO‘LGAN BOLALARDA DISPRAKSIYANI BARTARAF ETISH
Mualliflar: Журахожаев Мухаммадазиз Халилхожаевич, Иминжонова Мохичехра Алимардон кизи
Annotatsiya Ushbu maqola zamonaviy logopediya va bolalar nevrologiyasining eng dolzarb muammolaridan biri – dizartriya (innervatsiya buzilishi) fonida yuzaga keluvchi artikulyatsion dispraksiya (harakatni rejalashtirishdagi nuqson) holatini korreksiyalashning yangi ilmiy-amaliy yechimlariga bag‘ishlangan. Amaldagi an’anaviy metodikalar asosan mushak tonusini pasaytirish yoki kuchaytirishga qaratilgan bo‘lib, ular ko‘pincha boladagi "nutqiy dasturni miyada tuzish" qobiliyatidagi uzilishlarni to‘liq bartaraf eta olmaydi. Natijada, bola artikulyatsion a’zolarni harakatlantira olsa-da, ixtiyoriy nutq jarayonida tovushlar ketma-ketligini buziyapti. Mazkur tadqiqotda mutlaqo yangi "Neyro-kinestetik sinxronizatsiya va Ritmik kodlash" konsepsiyasi ilgari suriladi. Ushbu innovatsion yondashuvning mohiyati shundan iboratki, dispraksiyani yengish uchun faqat nutq a’zolari bilan ishlash kifoya emas, balki "qo‘l-til-miya" zanjirini yagona biologik ritm asosida qayta dasturlash talab etiladi. Maqolada nozik motorika (qo‘l harakatlari) va artikulyatsion apparat o‘rtasidagi neyronal bog‘liqlikni kuchaytirish orqali Broka markazidagi turg‘unlikni bartaraf etish mexanizmlari yoritib berilgan. Xususan, tadqiqotda "Proprioseptiv langar" (Proprioceptive Anchor) usuli taklif etiladi – bu usul bolaning e’tiborini tashqi tovushga emas, balki til va lablarining ichki sezgisiga qaratish orqali harakatni ongli boshqarishga o‘rgatadi. Shuningdek, maqolada statik mashqlardan voz kechib, dinamik va ritmga asoslangan multisensor mashg‘ulotlar tizimining samaradorligi ilmiy asoslanadi. Taklif etilayotgan metodika bolada nafaqat aniq talaffuzni shakllantirish, balki o‘z nutqiga bo‘lgan ishonchni orttirish va kommunikativ to‘siqlarni 30-40 foizga tezroq yengib o‘tish imkonini beradi. Ushbu ish amaliyotchi logopedlar, defektologlar va neyropsixologlar uchun nutqiy terapiyaning yangi ufqlarini ochib beruvchi muhim manba hisoblanadi. Kalit so'zlar: Dizartriya, artikulyatsion dispraksiya, neyro-kinestetik yondashuv, kross-modal motorika, proprioseptiv sezgi, nutqiy rejalashtirish, multisensor integratsiya, neyroplastiklik, logopedik innovatsiya, nozik motorika sinxronizatsiyasi.