ARGUMENTATSIYA VA TANQIDIY FIKRLASH: NAZARIY ASOSLAR VA OLIY TA’LIMDA QO‘LLANILISHI
Mualliflar: Otabek Xusanboyevich Tilavoldiyev
Annotatsiya Mazkur maqola argumentatsiya va tanqidiy fikrlash tushunchalarining nazariy asoslari, ularning tarixiy rivojlanishi hamda zamonaviy oliy ta’lim tizimidagi o‘rni va ahamiyatini chuqur tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda argumentatsiya va tanqidiy fikrlash inson tafakkurining muhim kognitiv jarayonlari sifatida ko‘rib chiqilib, ularning ilmiy tafakkur, muloqot va akademik faoliyatdagi roli ochib beriladi. Maqolada ushbu ikki kompetensiyaning o‘zaro bog‘liqligi, umumiy va farqli jihatlari, shuningdek ularning metodologik xususiyatlari ilmiy adabiyotlar va nazariy manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida argumentatsiya nazariyasining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari, uning falsafiy va mantiqiy ildizlari yoritiladi. Xususan, argumentatsiya nazariyasining klassik yondashuvlari, mantiqiy dalillash usullari hamda zamonaviy ilmiy tadqiqotlarda qo‘llanilayotgan argumentativ modellarning asosiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, argumentatsiyaning akademik yozuv, ilmiy maqola yaratish, ilmiy muhokama va tadqiqot natijalarini asoslash jarayonidagi o‘rni ham batafsil ko‘rib chiqiladi. Tanqidiy fikrlash esa ma’lumotlarni tahlil qilish, baholash, solishtirish va mustaqil xulosa chiqarish jarayoni sifatida talqin qilinadi. Maqolada oliy ta’lim jarayonida argumentativ yondashuv va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishning pedagogik va didaktik jihatlari ham muhim masala sifatida ko‘rib chiqiladi. Ta’lim jarayonida munozara, muammoli vaziyatlar, tahliliy yozuv va ilmiy bahs-munozaralardan foydalanish talabalarning analitik fikrlashini rivojlantirishga xizmat qilishi ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, argumentatsiya va tanqidiy fikrlash kompetensiyalarini oliy ta’lim dasturlariga tizimli ravishda integratsiya qilish talabalarning refleksiv tafakkurini, ilmiy tadqiqotchilik salohiyatini hamda samarali akademik muloqot ko‘nikmalarini sezilarli darajada rivojlantiradi. Shu bois mazkur kompetensiyalar zamonaviy ta’lim tizimining muhim tarkibiy qismi sifatida qaralishi zarur. Kalit so'zlar: argumentatsiya, tanqidiy fikrlash, ritorika, mantiq, pragma-dialektika, akademik yozuv, oliy ta’lim.