OLIY PEDAGOGIK TA’LIMDA BULLINGGA OID KOMPETENSIYALARNING TARKIBI
Mualliflar:
Annotatsiya Maqolada zamonaviy ta’lim muhitida dolzarb bo‘lib borayotgan bulling muammosi hamda uning o‘quvchilarning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga salbiy ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda oliy pedagogik ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarda bullingning oldini olishga qaratilgan kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish masalasi yoritilgan. Mazkur kompetensiya kognitiv (bilim), faoliyatiy (ko‘nikma) va affektiv (munosabat) komponentlar asosida tizimli ravishda tahlil qilinadi. Maqolada bulling hodisasining nazariy asoslari, psixologik va ijtimoiy omillari, diagnostika mezonlari hamda pedagogik aralashuv strategiyalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, bulling profilaktikasini tashkil etishda o‘qituvchining empatiya, insonparvarlik, adolatga sodiqlik kabi affektiv sifatlari muhim ahamiyatga ega ekanligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, bullingga oid kompetensiyalarni shakllantirish integratsiyalashgan pedagogik yondashuv, zamonaviy ta’lim modellaridan foydalanish hamda nazariy va amaliy tayyorgarlikning uyg‘unligi asosida samarali amalga oshirilishi mumkin. Kalit so'zlar: bulling, bulling profilaktikasi, pedagogik kompetensiya, kognitiv komponent, faoliyatiy komponent, affektiv komponent, bo‘lajak o‘qituvchi, ijtimoiy-psixologik xavfsizlik, pedagogik aralashuv, empatiya, refleksiya, ta’lim muhitida zo‘ravonlik.
Foydalanilgan adabiyotlar / References
- O‘zbekiston Respublikasi «Bolalarni zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonuni O‘RQ-996. 2024 yil. 14-noyabr.
- Бола хуқулари тўғриисдаги конвенция. 29.07.1994
- Баева И.А. Психологическая характеристика образовательной среды: диагностика и оценка // Известия российского государственного университета им. А.И. Герцена. 2002. Т.2. – №3. – С. 16-23.
- Баева И.А., Семикин В.В. Безопасность образовательной среды, психологическая культура и психическое здоровье школьников // Известия российского государственного университета им. А.И.Герцена. 2005. Т.5. – №12. – С. 7-19.
- Баева И.А. Общепсихологические категории в практике исследования психологической безопасности образовательной среды // Известия российского государственного университета им. А.И. Герцена. 2010. – №128. – С.27-39.
- Blum taksonomiyasi va zamonaviy ta’limda uni qo‘llash masalalari // O‘zbekistonda pedagogik tadqiqotlar to‘plami, 2023. oefen.uzoefen.uz
- «Bulling, uning shakllari, oqibatlari va preventsiyasi» mavzusida uslubiy tavsiyalar. «Mahalla va oila» ilmiy-tadqiqot instituti, – Toshkent, 2021.
- Виниченко М.А. Психологическая безопасности личности старшеклассника в образовательном пространстве профильного обучения лицея-интерната И Психология образования: региональный опыт (Москва, 13-15 декабря 2005 г.). Материалы Второй научно-практической конференции. - М.: Общероссийская общественная организaция «Федерaция психологов образования России», 2005. – С.40-41.
- Гапонова С.А., Майорова И.А. Возможности создания психологической безопасности образовательных систем // Психология образования: региональный опыт (Москва, 13-15 декабря 2005 г.). Материалы Второй научно-практической конференции. – М.: Общероссийская общественная организaция «Федерaция психологов образования России». –С.43-44.
- Гришина Татьяна Геннадьевна Социально-психологические факторы ролевого поведения подростков в ситуации буллинга Специальность 19.00.05 – Социальная психология (психологические науки). Диссертация на соискание ученой степени кандидата психологических наук Научный руководитель: доктор психологических наук, доцент Нестерова А.А. Мытищи, 2020.
- De Luca L., Menesini E. (2019). The Teacher’s Role in Preventing Bullying – o‘qituvchi kompetensiyasi va bulling darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlik tadqiqoti. frontiersin.orgfrontiersin.org.
- Netrebenko L.V. (2022). Bulling profilaktikasi: metodik tavsiyalar – o‘qituvchilar uchun tavsiyalar to‘plami.
- OECD (2017) xalqaro taqqonslov hisoboti. Yaponiya va AQSh o‘quvchilari o‘rtasidagi bulling tafovutlarifiles.eric.ed.gov.
- Oribboyeva D.D. O’quvchilar jamoasidagi bullingni bartaraf etishda sinf rahbarining faoliyati // «Ta’lim va taraqqiyot» ilmiy-uslubiy jurnali Наманган, 2025. – №3. – B. 232-238.
- Olweus D. va boshq. Bulling bo‘yicha xorijiy tadqiqotlar (1978–2012) – bulling turlarini o‘rganish va profilaktika masalalari bo‘yicha ilmiy maqolalar to‘plami.
