DUDUQLANISH NUTQ BUZILISHI SIFATIDA: ETIOLOGIYASI, PATOGENEZI VA ZAMONAVIY ILMIY TALQINLARI
Mualliflar:
Annotatsiya Maqolada duduqlanishning etiologiyasi, patogenezi va uni izohlovchi zamonaviy nazariy modellar tizimlashtirilgan. Tadqiqot narrativ sharh dizaynida bajarildi: so‘nggi yigirma yillikdagi genetik, neyrovizualizatsion, psixolingvistik va klinik-psixologik manbalar mavzuviy tahlil qilindi, klassik nazariy asarlar tarixiy ahamiyatiga ko‘ra kiritildi. Natijalar duduqlanishni yagona sababga ega holat emas, balki irsiy moyillik, nutq-motor tizimining barqarorligi, til va temperament omillari hamda muhit talablarining o‘zaro ta’sirida shakllanadigan ko‘p omilli neyrorivojlanish buzilishi sifatida tushunish asosli ekanini ko‘rsatdi. Egizaklar tadqiqotlarida irsiylik ko‘rsatkichi taxminan 0,7–0,85 oralig‘ida bo‘lib, neyrovizualizatsiya chap yarimshar nutq-motor tarmoqlari hamda bazal gangliyalar–talamus–po‘stloq halqasidagi o‘zgarishlarni qayd etadi. Ota-onaning tarbiya uslubi duduqlanishning sababi degan an’anaviy qarash zamonaviy dalillar bilan tasdiqlanmaydi. Xulosa qilinishicha, korreksion ishda bolaning nutq-motor imkoniyatlari bilan muhit talablari nisbatini muvozanatlash, ikkilamchi hissiy-xulq-atvor reaksiyalarining oldini olish va oilani jalb qilish ustuvor ahamiyatga ega. Kalit so'zlar: Duduqlanish; nutq ravonligi buzilishi; etiologiya; patogenez; neyrorivojlanish; irsiy moyillik; bazal gangliyalar; ko‘p omilli model; erta aralashuv.