BO‘LAJAK TARBIYACHILARNING SHAKLLANTIRISHGA TAYYORGARLIGI MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA METAKOGNITIV KO‘NIKMALAR: MEZON VA DARAJALAR
Mualliflar:
Annotatsiya Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim jarayonini tashkil etishga qo‘yilayotgan talablarning ortib borishi bilan bolalarda o‘z bilish faoliyatini anglash va tartibga solish qobiliyatini maqsadli rivojlantirish zarurati hamda pedagoglarni ushbu ish yo‘nalishiga tayyorlashning nazariy-uslubiy asoslari yetarlicha ishlab chiqilmagani o‘rtasidagi ziddiyatdan kelib chiquvchi tadqiqot muammosi ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy ta’lim standartlari o‘quv faoliyati uchun zamin yaratishga urg‘u bersa-da, tarbiyachilarning maktabgacha yoshdagi bolalarda metakognitiv ko‘nikmalarni shakllantirishga tayyorligi masalasi kam o‘rganilgan. Tadqiqot maqsadi – bo‘lajak tarbiyachilarning maktabgacha yoshdagi bolalarda metakognitiv ko‘nikmalarni shakllantirishga tayyorgarligi mezonlari va darajalarini aniqlash hamda asoslab berishdan iborat. Uslublar. Tadqiqotda pedagogika oliy o‘quv yurtlarining “Maktabgacha ta’lim” yo‘nalishida tahsil olayotgan 459 nafar talabasi ishtirok etdi. Mualliflik diagnostik so‘rovnomasi, ekspert baholari usuli, pedagogik amaliyotni tizimli kuzatish hamda matematik statistika usullaridan foydalanildi. Natijalar. Tayyorgarlikning to‘rtta mezoni (motivatsion-qadriyat, kognitiv-nazariy, operatsional-faoliyat, refleksiv-baholash) belgilandi va ularning shakllanganlik darajasining uch bosqichi (reproduktiv, produktiv, kreativ) tavsiflandi. Respondentlarning aksariyati (54,8 %) reproduktiv bosqichda ekani aniqlandi, bu esa kasbiy tayyorgarlikni modernizatsiya qilish zarurligidan dalolat beradi. Xulosalar. Ishlab chiqilgan mezon va darajalarga asoslangan modeldan bo‘lajak tarbiyachilarning maktabgacha yoshdagi bolalarni metakognitiv rivojlantirish sohasidagi kompetentligini oshirishga yo‘naltirilgan kasbiy tayyorgarlik monitoringini olib borish va ta’lim dasturlarini loyihalash vositasi sifatida foydalanish mumkin. Kalit so'zlar: metakognitiv ko‘nikmalar, maktabgacha ta’lim, kasbiy tayyorgarlik, bo‘lajak tarbiyachilar, mezonlar va darajalar, pedagogik tayyorgarlik, bilish faoliyatini o‘z-o‘zini boshqarish.